WwW.Dimilkî.Net - Helbestî
Starê ziwandê bêwayêrî
WwW.Dimilkî.Net
Vatena Ewroy :    Ne xo ra bişermayê, ne zî ziwandê xo ra bişermayê
GERRE MEKERÊ,
GAZINC MEKERÊ,
HAHO MEKERÊ,
KARÊ BIKERÊ !
______e-mail______
b.asinger@hotmail.com
Helbestî
Ewro : 15/10/2018 , Dişeme | Seat:
Editor: Bahrî Demîr
HÎRISÛHÎRÊ GULLEY OTUZÜÇ KURŞUN
1.  1. 
No ko koyê Mengenî o Bu dağ Mengene dağıdır
Spêrî vera Wanî sera Tanyeri atanda Van'da 
No ko leyrê Nemrûtî o Bu dağ Nemrut yavrusudur 
Verdê spêrîya dûşnedê Nemrûtî a Tanyeri atanda Nemruda karşı 
Hetêdê to hewrês girêdano, asoy Qafqasan o Bir yanın çığ tutar, Kafkas ufkudur     
Hetêdê to seccade warê Eceman o Bir yanın seccade Acem mülküdür 
Sertûlikandê koyana goşeyê çemçîlikan Doruklarda buzulların salkımı
Awan sero bewranên kovî Firari guvercinler su başlarında 
Ew bola kospesan,  Ve karaca sürüsü, 
Refê zerejan… Keklik takımı...
Ciwanmêrdey nemdir nêbena Yiğitlik inkar gelinmez 
Kes qed nêbi lejdê jewan-jewkîya qe bin nêkewtî Tek'e - tek döğüşte yenilmediler 
Hezarserran ra nata,  xortên nêjan Bin yıllardan bu yan, bura uşağı
De bê, senî to peybihesnimé Gel haberi nerden verek 
Gulbey qulengan niyo no Turna sürüsü değil bu 
Azmêna zeyça estaran niya Gökte yıldız burcu değil 
Hîris û hîrê zerrîê gulleyinî Otuzüç kurşunlu yürek 
Hîris û hîrê çimeyên gûnî Otuzuç kan pınarı 
Nêrêjikênê, Akmaz, 
Pindol biyê no ko ya… Göl olmuş bu dağda... 
2.  2. 
Binîda kaşekî ra arwêşê werişt Yokuşun dibinden bir tavşan kalktı 
Paştîa ci gewr beleké Sırtı alacakır 
Binê pîzî çixspe Karnı sütbeyaz
Arwêşekêdo kovîo digane, belengaz  Garip, ikicanlı, bir dağ tavşanı 
Zerrî pîze ra vijîaya winî reben Yüreği ağzında öyle zavallı 
Teslay kê dinîa ra fîneno Tövbeye getirir insanı 
Teyrî qû nêkerdênê, şewrarew bi Tenhaydı, tenhaydı vakitler 
Şewdirê do paka û bêeger bi Kusursuz, çırılçıplak bir şafaktı
Ewinîa hîris û hîriné ra jewê Baktı otuzüçten biri 
Por û erdîşé vincewê Karnında açlığın ağır boşluğu 
Grîaneya eşpij û kercey ê Saç, sakal bir karış 
Paştî diskîaya pîze ro hendo ké veyşano, Yakasında bit, 
Ewinîa destê ci yê girêdayey, Baktı kolları vurulu, 
Egîtêdo şeşkapok û zerrşebat, Cehennem yurekli bir yiğit, 
Finnê ewinîa arwêşekî ra, Bir garip tavşana, 
Finnê doşîser ewinîa xo peynî ra. Bir gerilere. 
Filîntay ci ya nazdaré amê vîrî, Düştü nazlı filintası aklına, 
Balişneré bindé heridîaya, Yastığı altında küsmüş, 
Cahnîya ci amê vîrî,  a deştda Herranî ra tey  ardé bî Düştü, Harran ovasından getirdiği tay 
Tûlikdê ci ya mûreka kho,  Perçemi mavi boncuklu, 
Çare beşé Alnında akıtma 
Hîrê lingên bazinî, Üç topuğu ak, 
Meşê ci rewan û lezgîn, Eşkini hovarda, kıvrak, 
Mahîna ci ya kumêta seglawî. Doru, seglavi kısrağı. 
Senî pîa perraybî binîda Xozatî ra ! Nasıl uçmuşlardı Hozat önünde!
Nika, wina bêçare û girêdaye, Şimdi, böyle çaresiz ve bağlı, 
Wina lûlîya tifinga serdiné  Böyle arkasında bir soğuk namlu 
Pêyo nêbibîayê, Bulunmayaydı, 
Şaênê xo çekerê dîarandê koyan… Sığınabilirdi yuceltilere... 
Nê koy, tey bray ê, qedrê ci zanenê, Bu dağlar, kardeş dağlar, kadrini bilir,      
Ewelella nê warey kê nêşermaynenê, Evvel Allah bu eller utandırmaz adamı, 
Risîa nêvejenê destanê hunerinanê ké Yanan cıgaranın külünü, 
Wella serdê cixarî, Güneşlerde çatal kıvılcımlanan 
Zûlêra marî  Engereğin dilini, 
a diqelqanîa tîjî vera çîkî erzena, İlk atımda uçuran 
Jû finndé perrnenê… Usta elleri... 
Nê çimî, qe caran çalé ro nêgunay  Bu gözler, bir kere bile faka basmadı 
Çimên ké veror vînenê
Xişmanê gabanandê hewrêsî bendan Çığ bekleyen boğazların kıyametini 
Bêbextîna nermik û vewrina Karlı, yumuşacık hıyanetini 
Ê lewe û zinaran, Uçurumların, 
Verî ra zanenê… Önceden bilen gözleri... 
Çare çinnêbi Çaresiz
Ferman deya bi, Vurulacaktı, 
Teqez do bikişîayê, Buyruk kesindi, 
Hinî wa çimên ci mar û milawinî Gayrı gözlerini kör sürüngenler 
Zerrîa ci teyranê belatî biwerdaê… Yüreğini leş kuşları yesindi...
3.  3. 
Ez kişîayan Vurulmuşum 
Neqebêdê koyano daldeyina Dağların kuytuluk bir boğazında 
Wextan ra wextê nimazdê şewdirî dé Vakitlerden bir sabah namazında 
Gûnî mîandé, paştî ser Yatarım         
Ramedênan… Kanlı, upuzun... 
Ez kişîayan Vurulmuşum 
Hewnê mi, şewan tariêrî Düşüm, gecelerden kara 
Kesê'm çinîo ké vajo xeyr geyro  Bir hayra yoranım çıkmaz 
Ganê mi gênê bêecel Canım alırlar ecelsiz 
Nêdarêno kitaban Sığdıramam kitaplara 
Ferman veto paşaê Şifre buyurmuş bir paşa 
Kişîayan qetew bêpers, bêsedem  Vurulmuşum hiç sorgusuz, yargısız 
Kewray mi, halê mi ewina binûşé Kirvem, hallarımı aynı böyle yaz 
Beno ké vajê vato-vato yo Rivayet sanılır belki 
Gulsîney niyê Gül memeler değil 
Gulley domdomî o Domdom kurşunu 
Fekdê minê lete-lebarîya… Paramparça ağzımdaki... 
4. 4.
Fermanê kiştişî ard ca, Ölüm buyruğunu uyguladılar, 
Mijê koyo kewe Mavi dağ dumanını 
Vay şewdirîo nîmaya ve uyur-uyanık seher yelini 
Gûnîdé alawna. Kanlara buladılar. 
Dima wijakadé tifingî pêaziknay Sonra oracıkta tüfek çattılar 
Pistin û tûnikê ma hêdî-hêdî Koynumuzu usul-usul yoklayıp 
Sahnay. Aradılar. 
Rind û rind tey geyray Didik-didik ettiler 
Mûndîa mina sûra Kermanşay Kirmanşah dokuması al kuşağımı 
Tizbey mi, qutîa mina titûnî girot û şîy Tespihimi, tabakamı alıp gittiler 
Hîrê heme zî xelatî bî welatê Ecemî ra… Hepsi de armağandı Acemelinden... 
Kewray ê, bray ê, ma bi gûnîa pêa bestîayê Kirveyiz, kardeşiz, kanla bağlıyız 
Bi kom û dewandê overîa Karşıyaka köyleri, obalarıyla 
Ma keyney daê pê seserrana, Kız alıp vermişiz yüzyıllar boyu, 
Embirîanîmé pê kalekîa Komşuyuz yaka yakaya 
Kergê ma benê têmîan Birbirine karışır tavuklarımız 
Nêzanayiş ra niyo, Bilmezlikten değil, 
Pêzanayiş ra o Fıkaralıktan 
Ma bi hîla pasaporté niya Pasaporta ısınmamış içimiz 
Semedê kişîayenda ma na ya, Budur katlimize sebep suçumuz, 
Hinî raybirr vijêno namey ma Gayrı eşkiyaya çıkar adımız 
"Qaçaxçî" Kaçakçıya 
Viranker Soyguncuya 
Bêbext vajêno… Hayına... 
Kewray mi, halê mi ewina binûşé Kirvem hallarımı aynı böyle yaz 
Beno ké vajê vato-vato yo Rivayet sanılır belki 
Gulsîney niyê Gül memeler değil 
Gulley domdomî o Domdom kurşunu 
Fekdê minê lete-lebarîya… Paramparça ağzımdaki... 
5. 5.
Prodê la, Vurun ulan, 
Prodê, Vurun, 
Ez gengez nêmirenan. Ben kolay ölmem. 
Çeyley mi arjinadé mermorîa o, Ocakta küllenmiş közüm, 
Jewo ké hewal ra bizano Karnımda sözüm var 
Mi ci rê sond wendo xo pîzedé. Haldan bilene. 
Pêrê mi çimên xo day Riha vero Babam gözlerini verdi Urfa önünde 
Hîrê zî brayê xo nay ser Üç de kardaşını 
Hîrê xortên ze verraşî, Üç nazlı selvi, 
Dinîa ra mirdî nêwerdo, hîrê girên bêmirazî. Ömrüne doymamış üç dağ parçası. 
Dizikan ra, tûlikan ra, serdê minaran ra Burçlardan, tepelerden, minarelerden 
Domanê eşîran, ê ko û kewrayan Kirve, hısım, dağların çocukları 
Çorşmey ci gêrîaybîê, wexto ké dişmenî vero  vejîayê Fransız Kuşatmasına karşı koyanda
Hewna zor zimbêlê ci ariqîayê Bıyıkları yeni terlemiş daha 
Xalê min o qij xal Nez'ik (Nazif) Benim küçük dayım Nazif 
Xorto çeleng, Yakışıklı, 
Gandê xo ser şenik, Hafif,    
Esparêdo weş İyi süvari 
Vato prodê breyno Vurun kardaş demiş
Ewro roja namûsî a Namus günüdür 
Ew estora xo çembel daya. Ve şaha kaldırmış atını. 
Kewray mi, halê mi ewina binûşé Kirvem hallarımı aynı böyle yaz 
Beno ké vajê vato-vato yo Rivayet sanılır belki 
Gulsîney niyê Gül memeler değil 
Gulley domdomî o Domdom kurşunu 
Fekdê minê lete-lebarîya… Paramparça ağzımdaki... 
İstanbul, Mart, 2014
BEDENDÊ AMEDÎ RA çend NOTÎ DİYARBEKİR KALESİNDEN NOTLAR
EW VE
LORÎYA TÛTEKDÊ name ADÎLOŞÎ ADİLOŞ BEBENİN NİNNİSİ
Destê mi nêreseno Varamaz elim
Bey û henarandê xo, zerrî ké xo nêdarêna vera ci Ayvasına, narına can dayanamazken,
Nef benan, mil fînenan xo ver û ravêrenan. Kırar boynumu yürürüm.
Winî halêno ké verg nêzaneno, teyr pede nêvejeno, Kurdun, kuşun bileceği hal değil,
Qe pers mekerê Sormayın hiç
Ziwan nêgeyreno, Laaaaal... Laaaaal...
Ferman vejîao wa qe zî kana ray ra bo, Kara ferman çıkadursun yollara,
Rezê birakî malaxme, lingan ver şiyo, Yarin bahçesi tarumar,
Sergûn tûlik ra rêj beno. Kan eder perçem.
Esto çinîo lepê gan o, Olancası bir tutam can,
Wa qeda û belandê to ver geyro, Kadasına, belasına sunduğum,
To rê bimiran looo… Ben öleydim loooy...
Ez a destveng, Elim boş,
Linga mi bé dama menda.  Ayağım pusu.
Jew E do bizanan la ké Bir ben bileceğim oysa
Mi çi afat sînao. Ne afat sevdim.
Jew zî bê zar û bê ziwan o Bir de ağzı var dili yok
Bedenê Dîarbekirî bizano… Diyarbekir Kalesi...
Villé akenê, Açar, 
Hewt mexelên sip û sûrî, zenê ze gûnî Kan kırmızı yediverenler
Ew hetê ra zî vewré varena, Ve kar yağar bir yandan,
Ko yo sîa vaydeyeno, Savrulur Karacadağ,
Deşt û zozanî vaydeyenê… Savrulur zozan...
Biew, zimbêlanê mi çemçîlikî girêday, Bak, bıyığım buz tuttu,
Ew serd o zî Üşüyorum da
Çillî zî leyr eşt emserr, hendo ké şi dergizîa, Zemheri de uzadıkça uzadı,
Ez, to zey wesarî xeyal kenan, Seni, baharmışın gibi düşünüyorum,
Ez, to zey Dîarbekirî, Seni, Diyarbekir gibi,
Tamê xo, çi û çiçî ser ra niyo ké Nelere, nelere baskın gelmez ki
Hergé hew ti mi vîrî dé bey… Seni düşünmenin tadı...
   
Awa Hemrewatî cemidî, Hamravat suyu dondu,
Çhar engiştî cemed o Dîjley  sero, Diclede dört parmak buz,
Ma bîr ra degênê firaq û folan, teşt û lênan Biz kuyudan işliyoruz kaba - kacağa,             
Çayeré vewré ra virazenimé.  Çayı kardan demliyoruz.
Dayiké sûzîya xo ateber nêdana, zey sirrî nimnena, Anam sır gibi saklar siyatiğini,
Vana "Va dekewto", "Wesarî ravêreno". "Yel" der, "Baharın geçer".
Wakî a mi, di ganî a emserr,  giran a, Bacım, ikicanlı, ağır,
Keyneka xaseka, xora ti zana, Güzel kızdır, bilirsin,
No pîzey siftîyo, hetê ra şermayena xo kê ra nimnena İlki bu, bir yandan saklı utanır
Hetê ra zî tersena Ve bir yandan korkar
Vana biewnîê ké pa mirenan. Ölürüm deyi.
Ma do qotna bizeydîmé no zimistan, Bir can daha çoğalacağız bu kış,
Tûteko, de kotîdê xo dé to bistarnan ? Bebeğim, neremde saklayım seni?
Xeyr bêro, Hoş gelir,
Xeyr weşî bêro, Safa gelir,
Warezay Ahmed ARIF'î… Ahmed ARİF'in yeğeni...
   
Ti mar deyay, Doğdun,
Hîrê rojî ma ti veyşan verday Üç gün aç tuttuk
Hîrê rojî nêlewnay Üç gün meme vermedik sana
Çend rojî çimê to girêday ………………….
Tûteko Adîloş, Adiloş Bebem,
Nêlewnay ké ti nêweş nêkewê, Hasta düşmeyesin diye,
Verînan ra wina ameo çirê ké, Töremiz böyle diye,
De newe vazdé hingilî ser hinî, Saldır şimdi memeye,
Vazdé ser û pra gird bé… Saldır da büyü...
Nê, Bunlar,
Mar û şanemarê bindê şakîlanê, Engerekler ve çıyanlardır,
Ninä, Bunlar,
Çim verdao Aşımıza, ekmeğimize
Nan û arişdê ma o, Göz koyanlardır,
Nînan rind bisnasné, Tanı bunları,
Rind bisnasn û pra biresé… Tanı da büyü...
No, namûs o Bu, namustur
Kunîada ma ya neqirîao, Künyemize kazınmış,
No zî sebr o, Bu da sabır,
Jahr û axu ra agozîao. Ağulardan süzülmüş.
xo ninan ro diskné Sarıl bunlara
Ninan ro diskî û pra biresé… Sarıl da büyü...
MEZOPOTAMÎA ANADOLU
Dergûşa Nuh pêxemberî mi raşanaya Beşikler vermişim Nuh'a
Ci rê hêlik û hingoley dekerdê, Salıncaklar, hamaklar,
Day Hewa to, mi vero pita vizêrîné hesibêna, Havva Ana'n dünkü çocuk sayılır,
Mi rê vanê Mezopotamîa, Anadoluyum ben,
Ti sinasnenê ? Tanıyor musun ?
Şermayêna, Utanırım,
Şermayêna niçarey ra, Utanırım fıkaralıktan,
Vera roj û vera şarî,  virt û virran... Ele, güne karşı çıplak...
Ley û lemê mi çelmisênê, Üşür fidelerim,
Va nêçikêno ciwên dê mina. Harmanım kesat.
Birarîné, kar û xebat, Kardeşliğin, çalışmanın,
Têtewrîné, Beraberliğin,
Perrê xasî xelfey danê, Atom güllerinin katmer açtığı,
No dinîa dê zanayan û hozanan dé, Şairlerin, bilginlerin dünyalarında,          
Ez, tirp û tenîa, Kalmışım bir başıma,
Şarî ra dûrî, tenîa menda. Bir başıma ve uzak.
Ti pey zanê ? Biliyor musun ?
Hezar serro ked û rencê mi doto, Binlerce yıl sağılmışım,
Tarêkê rew, hewna hewn dé ser û mi groto Korkunç atlılarıyla parçalamışlar
Esparan dê xoyê xofdanana Nazlı, seher-sabah uykularımı
Hukumdaran, hêrişkaran, raybirran, Hükümdarlar, saldırganlar, haydutlar,
Xûk  û xerac mi ra waşto. Haraç salmışlar üstüme.
Mi ‘sere nêronao, ne Eskender sinasnao, Ne İskender takmışım,
Ne Siltan Mirad hesibnao Ne şah ne sultan
Pêriné peyê goşî virînao! peyser ageyraê. Göçüp gitmişler, gölgesiz!
Mi silam dao a dostdê xo Selam etmişim dostuma
Ew xoverdao… Ve dayatmışım...
Tora aseno ? Görüyor musun ?
Ti bizanê çendé sînena. Nasıl severim bir bilsen.
Koroxlî, Köroğlu'yu,
Qereyilanî, Karayılanı,
Lejkerê nenasî… Meçhul Askeri...
To rê ké vaja Pîr Siltanî, Şêx Bedreddînî. Sonra Pir Sultanı ve Bedrettini.
Hewna çi û çi sewdeyê ké, Sonra kalem yazmaz,
Gengez nînê nûştené… Bir nice sevda...
Ma to bidîaê, Bir bilsen,
Înan ez senî sînaênê. Onlar beni nasıl severdi.
O ké Riha dé tifingî eştê, to bidîaê, Bir bilsen, Urfa'da kurşun atanı,
Bergan ra, minaran ra, Minareden, barikattan,
Gilan dê daran ra, Selvi dalından,
Hwatişa şiyê vera mergî. Ölüme nasıl gülerdi.
Teqez nînan bizané, Bilmeni mutlak isterim,
Vengo yeno to ? Duyuyor musun ?
xo hendayê pede meverradé, Öyle yıkma kendini,
Winî zey bêkesan pirrûz meké… Öyle mahzun, öyle garip...
Kotî benê bibé, Nerede olursan ol,
Tebera, zerredé, pay ra, ray ra, İçerde, dışarda, derste, sırada,
Gam biweré ser, Yürü üstüne - üstüne,
Tufîyê ridê celladî ké,   Tükür yüzüne celladın,
Ê fêsadî, ê hemkarî, ê xayinî ké… Fırsatçının, fesatçının, hayının...
A ci azikî, bi kitaba Dayan kitap ile
A ci azikî bi kar û xebata. Dayan iş ile.
Bi pencûrik û gaza, Tırnak ile, diş ile,
Bi hêvîya, bi sewdaya, bi xeyala. Umut ile, sevda ile, düş ile.
A ci azikî mi risîa meké. Dayan rüsva etme beni.
Ti do bivînê, senî newedera afirêna, Gör, nasıl yeniden yaratılırım,
Destandê şima xort û cîwanana. Namuslu, genç ellerinle.
Keyney û, Kızlarım,
Lajên minê mi dimmo, Oğullarım var gelecekte,
Hirgé jew leteê dê cîhanîo ké dest kê cira nêbenno. Herbiri vazgeçilmez cihan parçası.
Pişkokê hesret dê minê ê çend hezar serranê, Kaç bin yıllık hasretimin koncası,
Lew, Gözlerinden,
Lew nana to çimana. Gözlerinden öperim.
Omidê mi tiyê, eza to pawe, Bir umudum sende,
Tiyê kenê xo goş ? Anlıyor musun ?
PEY KÊBERAN İÇERDE
To hay û ci ya dêso wişk ? Haberin var mı taş duvar ?
Kêbero asinên, teqa ya tarî, Demir kapı, kör pencere,
Balişna, ranza û rêzila mi, Yastığım ranzam, zincirim,
Resmo xemgîno ké mi pêt nimito, Uğruna ölümlere gidip geldiğim,
Vera ci mergê xo kerdo xo çima, Zulamdaki mahzun resim,
To hay û ci ya ? Haberin var mı ?
Dostê mi, pîazo kho rişto. Görüşmecim yeşil soğan göndermiş,
Cixaredê mi ra boy a vilikana yena Karanfil kokuyor cigaram
Koyan dê welat dê mina wesar ameo...  Dağlarına bahar gelmiş memleketimin…
SEWDAY TO SEVDAN BENİ
Sewdera to terkê mi nêkerd, Terk etmedi sevdan beni,
Veyşan menda,  teyşan menda, Aç kaldım, sussuz kaldım,
Şewî xayin û tarî bî, Hayın, karanlıktı gece,
Gano bê hes,  gano bê kes, Can garip, can suskun,
Zerreê mi lete-lebarey... Can paramparça...
Ew destê mi deyayê kelamçey ro, Ve ellerim kelepçede,
Bê hewn, bê pel, bê titûn menda, Tütünsüz, uykusuz kaldım,
Na sewderé terkê mi nêkerd... Terketmedi sevdan beni...
Helbestê Ahmed Arif’î
Bahrî Demir’î açarnayê  a Dimilkî ser. 
Ahmed Arif zazaca çeviri
Narojaneo tewr newe: 27/04/2018 Seat : 00:47:12 | Asnayenî : 7541 Bize yazın / Ma rê binûşê
Copyright©B. Demîr-2011